پی اچ دی پروپوزال
اپلای دکتری

مثالهای تبیین بیان مسئله تحقیق

رابطه بیان مسئله و نوع تحقیق پروپوزال پایان نامه

در هر یک از انواع تحقیق، اهداف خاصی دنبال می شود. این اهداف خاص بر شکل گیری و چگونگی بیان مسئله تحقیق، تأثیر جدی دارد، لذا پژوهشگر باید به این نکته توجه کند که بین چگونگی بیان مسأله تحقیق و نوع تحقیق رابطه منطقی برقرار سازد.

چگونگی بیان مسأله در تحقیق توصیفی

با توجه به اینکه در تحقیقات توصیفی، پژوهشگر بدنبال ترسیم تصویری از «آنچه که هست» می باشد، لذا سؤالهای زیر می تواند به هر چه دقیق تر شدن مسأله تحقیق و مشخص تر شدن آن کمک کند.

  • دوره ی زمانی مورد توجه ما کدام است؟
  • منطقه جغرافیایی مورد نظر ما چیست؟
  • آیا خواهان توصیف کلی هستیم یا مقایسه و مشخص کردن الگوی گروه های فرعی؟
  • در پی چه جنبه ای از موضوع هستیم؟
  • در چه سطحی از انتزاع، مایل به بررسی مسأله هستیم؟

 اشکال مختلف بیان مسئله در تحقیق تبیینی

سه نوع مسأله تحقیقی که در اینجا مطرح می شوند همه از انواع تحقیق تبیینی اند. تفاوت آنها در مسأله مورد توجه و پیچیدگی آن است.

الف) تبیین به معنای جستجوی علل یا نتایج

مثال:

 ] طی ۱۰ سال گذشته میزان بهره وری در اکثر کشورهای آسیای جنوب شرقی افزایش یافته است [ممکن است بخواهیم دلایل آن را بدانیم، اما هیچ تصور و نظری درباره آن نداشته باشیم. روابط بین متغیرهای این مسأله در شکل شماره (۲-۱) نشان داده شده است.

پس اولین قدم در تحقیق تبیینی، مشخص کردن این امر است که در پی علل هستیم یا نتایج؟ قدم دوم تعیین چیزی است که در پی علل یا نتایج آن هستیم ] مثلا میزان بهره وری از ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۷[. قدم بعدی تهیه فهرستی از علل یا نتایج احتمالی و سپس گردآوری داده های مربوط است. روشهایی برای تهیه چنین فهرستی به شرح زیر وجود دارد:

  • تحقیقات پیشین انجام شده
  • داده های مرتبط با موضوع
  • تصورات و حدسیات شخصی
  • گفتگو با افراد مطلع

در اغلب موارد افرادی وجود دارند که در زمینه موضوع مورد نظر از موقعیت خاصی برخوردارند و می توانند اندیشه ها و سرنخ های خوبی برای تحقیق عرضه کنند.

بعد از اینکه با این شیوه اکتشافی، دیدگاه هایی درباره علل ممکن به دست آمد می توان کار اکتشافی را در همین جا متوقف کرد و به گردآوری اطلاعات برای آزمون همه ی نظرها یا یک یا دو علت ممکن برگزیده پرداخت.

ب) تبیین به معنای بررسی یک اندیشه ساده

این شیوه طرح و تدوین سؤالهای تحقیق تبیینی، محدودتر از شیوه قبلی است و به جای جستجوی علل افزایش میزان بهره وری، کار خود را به یک سؤال خاص محدود می کند: مثلا ]«آیا X (مثلا ثبات سیاسی) باعث افزایش میزان بهره وری شده است؟» [ در چنین حالتی نتایج تحقیق محدود به حل یک مسأله خاص می شود، این مسأله را می توان در شکل شماره (۳-۱) نشان داد:

با توجه به این موضوع می توان با استفاده از شیوه ی نظریه آزمایی به ارزیابی آن پرداخت.

ج) تبیین به معنای بررسی اندیشه های پیچیده تر

این حالت، دیدگاه نسبتا ساده ای است، زیرا فقط به دو مفهوم می پردازد. مثلا ]بعد از روشن شدن اینکه ثبات سیاسی با افزایش بهره وری در کشورهای آسیای جنوب شرقی قرین است، اما ساز و کار (مکانیزم) آن چیست؟ چرا شدت ثبات سیاسی باعث افزایش میزان بهره وری می شود؟[ آیا می توانیم چگونگی پیوندهای آنها را دریابیم؟ اگر بتوانیم آیا شناخت بهتری از علل افزایش بهره وری پیدا خواهیم کرد؟

خلاصه آنکه انواع مختلف مسائل تحقیقی پیچیده از مسائل توصیفی تا مسائل تبیینی وجود دارند. در پایان نامه های توصیفی باید معین و روشن سازیم که چه چیزی را می خواهیم توصیف کنیم و در تحقیق تبیینی باید پرسید:

  • در پی تبیین چه چیزی هستیم؟
  • علل ممکن کدامند؟
  • کدام علل را مورد بررسی قرار دهیم؟
  • سازوکارهای ممکن کدامند؟

ترسیم اشکال و نمودارها که بیانگر روابط باشند در ابتدای تحقیق مفید است، این نمودارها به روشن ساختن تفکر پژوهشگر کمک می کنند و به عنوان یک کار مقدماتی در جهت طراحی مدل تحلیلی قلمداد خواهد شد. غالبا انواع مختلف سؤالهای تحقیقی بیانگر مراحل مختلف یک تحقیق اند. در ابتدا فقط در پی توصیف پدیده بر می آییم ولی بعدا پرسش های مربوط به «چرایی» امور و علل آن به میان می آید. در فرایند تحقیق ممکن است بر یک علت خاص باشیم. این امر روشن می سازد که تصریح بیشتر مسائل تحقیق در پایان نامه یک فرایند است تا کار یکباره ای که در آغاز پژوهش تمام شود.

نکته:

برخی پژوهشگران، برای تحقیق یک مسأله اصلی را مطرح می کنند که حالت کلی دارد. سپس آن را به مسایل فرعی و جزیی تر تقسیم می کنند. در این کار باید دقت کرد که مسایل فرعی دقیقا قابل نتیجه گیری از مسأله کلی باشند و ارتباط محتوایی و منطقی محکمی با آن داشته باشند.

اگر این کار توسط پژوهشگر صورت گیرد، باید در فرضیه سازی برای پایان نامه یک فرضیه کلی (اهم) ساخته شود، سپس این فرضیه، به فرضیه های جزیی و خاص تر تقسیم شوند. این تقسیم و تفکیک باید به گونه ای باشد که بتوان بعد از آزمون فرضیه ها، برای مسایل جزیی و فرعی تحقیق و در نهایت مسأله اصلی ارائه راه حل او پاسخ نمود.

ارزیابی کیفیت محتوا